Hafta 1, Gün 5: Piyasa Psikolojisi ve Terimler Sözlüğü

Geldik ilk haftanın son gününe.

Piyasa Psikolojisi: 5 Yaygın Tuzak

FOMO (Fear of Missing Out, Kaçırma Korkusu): Piyasa hareketliyken kaçırma korkusuyla plansız ve geç giriş yapmak.

Revenge Trading (İntikam İşlemi): Kayıpla sonuçlanan bir işlemin ardından hırslanıp, kaybı hemen telafi edebilmek için plansızca büyük bir işlem açmak.

Confirmation Bias (Doğrulama Yanlılığı): İnandığım yönü destekleyen haberleri ve analizleri okuyup, tam tersini gösteren senaryoları ve olumsuz yorumları görmezden gelmek.

Overconfidence (Aşırı Güven): Art arda birkaç kazançtan sonra risk kuralını gevşetmek. Bence buna dikkat etmek en önemli kurallardan biri.

Loss Aversion (Kayıptan Kaçınma): Zararı kabullenmemek için stop'u biraz daha bekletmek, genelde daha büyük kayba yol açar.

---

Fiyat ve Hareket Terimleri

Pip: Döviz/CFD işlemlerinde en küçük standart fiyat hareket birimi. Örneğin EUR/USD 1.0850'den 1.0851'e çıktığında, bu 1 pip'lik bir harekettir.

Tick: Fiyattaki en küçük hareket birimi. Pip'e benzer ama daha genel bir terim. Farklı piyasalarda farklı büyüklüklerde olabilir; örneğin bir hissede tick genelde 0.01 olabilir.

Volatilite: Fiyatın ne kadar sert ve sık hareket ettiğidir.

• Yüksek Volatilite: Fiyat kısa sürede büyük iniş-çıkışlar yapar (Bitcoin)
• Düşük Volatilite: Fiyat sakin, yavaş hareket ediyor (büyük şirket hisseleri)

ATR (Average True Range): Ortalama günlük fiyat hareket genişliği, volatilitenin somut bir ölçüsü. Örneğin bir varlığın ATR'si 50 TRY ise, günlük ortalama 50 TRY'lik bir aralıkta hareket ediyor demektir. Stop seviyesi belirlerken çok kullanışlıdır.

---

Maliyet ve Gerçekleşme Terimleri

Spread: Alış (ask) fiyatı ile satış (bid) fiyatı arasındaki fark. Bu benim gizli maliyetim; işlem açtığım an bu farkı zaten kaybetmiş olurum. Düşük likiditeli varlıklarda spread daha geniştir, dolayısıyla maliyet daha yüksek olur.

Slippage: Emrin beklenenden farklı bir fiyattan gerçekleşmesi. Örneğin 100 TRY'den almak istiyorum ama piyasa çok hızlı hareket ettiği için emrim 102 TRY'den gerçekleşiyor. Limit order ile işlem açılırsa bu olmaz, ama market order ile açılırsa bunun yaşanma ihtimali yüksek.

Likidite: Bir varlığın fiyatını çok etkilemeden kolayca alınıp satılabilmesi. Yüksek likiditeye sahip bir piyasada büyük miktarda alım/satım yapılsa bile fiyat çok değişmez; düşük likiditeye sahip piyasada ise küçük bir işlem bile fiyatı ciddi hareket ettirebilir.

---

Pozisyon Terimleri

Order Book (Emir Defteri): Alış ve satış emirlerinin canlı listesi. Piyasada o an kimlerin, hangi fiyattan, ne kadar almak/satmak istediğini gösterir.

Bid/Ask:

• Bid: Alıcının teklif ettiği fiyat
• Ask: Satıcının istediği fiyat

Aralarındaki fark ise Spread oluyor.

---

Kaldıraç ve Teminat Terimleri

Marj/Teminat: Kaldıraçlı bir işlem açmak için yatırılması gereken güvence tutarı. Tüm pozisyon değerini ödemek yerine sadece bir kısmını yatırıp geri kalanını ödünç alırsın.

Kaldıraç (Leverage): Sermayenden çok daha büyük bir pozisyon açmanı sağlayan çarpan. Örneğin 10x kaldıraçla, 1.000 TRY ile 10.000 TRY değerinde pozisyon açılabilir.

Kritik nokta: Kaldıraç sadece kârını değil, potansiyel zararını da aynı oranda büyütür.